Remont Pałacu na Wyspie w Łazienkach: co kryją odnowione sale

Gdyby Stanisław August Poniatowski mógł dziś stanąć na tarasie swojego Pałacu na Wyspie, zobaczyłby wnętrza, jakie zniknęły pod późniejszymi warstwami farby i przemalowań. Kilkuletni remont pałacu przywrócił sale do stanu bliskiego temu z 1793 roku, gdy ostatni król Rzeczypospolitej planował tu swoją letnią rezydencję. Całość pochłonęła 46 milionów złotych, z czego ponad 32 miliony pochodziły ze środków unijnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Prace prowadzone w latach 2012-2015 zaangażowały dziewiętnaście firm oraz kilkuset konserwatorów, architektów i rzemieślników. Efekty widać gołym okiem: odsłonięte polichromie, nowe instalacje, laserowo oczyszczone rzeźby, aleje bez PRL-owskiego asfaltu i wreszcie sypialnia królewska gotowa na pierwszych gości.

• Groteski Plerscha i Sala Balowa po renowacji
• Pałac Myślewicki i Amfiteatr: polichromie, dach, dekoracje
• Alejki mineralne, rzeźby i Wirtualne Muzeum w Łazienkach
• Praktyczny przewodnik po wizycie

Groteski Plerscha i Sala Balowa po renowacji

Sercem odrestaurowanego pałacu pozostaje Sala Balowa, której ściany pokrywają groteski autorstwa Jana Bogumiła Plerscha. Malowidła powstały w 1793 roku, zaledwie dwa lata przed ostatnim rozbiorem, i przez ponad dwa stulecia ginęły pod kolejnymi warstwami przemalowań oraz zabudową meblową. Konserwatorzy usuwali farbę warstwa po warstwie przy użyciu mikroskopów binokularnych, rozpuszczalników dobranych do każdego pigmentu z osobna i skalpeli o szerokości ułamków milimetra.

Plersch, nadworny malarz Stanisława Augusta, wzorował się na groteskach Rafaela z Watykanu. Wprowadził jednak własne motywy: postacie mitologiczne, putta, wici roślinne i delfiny, które miały nawiązywać do wodnego otoczenia Wyspy. Każdy detal wymagał ręcznego uzupełnienia ubytków zaprawą wapienną identyczną z oryginalną recepturą, a następnie retuszu farbami mineralnymi. Proces trwał blisko czternaście miesięcy.

Wieczorem sale rozświetla system elektronicznych świec e-candles. Dwadzieścia trzy żyrandole kryją ponad 2300 diod LED, których ciepła barwa wiernie oddaje migotanie wosku. Rozwiązanie wyeliminowało ryzyko pożaru, jednocześnie zachowując pierwotny charakter wnętrz oglądanych niegdyś przy płomieniu świec stearynowych.

Obok Sali Balowej otwarta zostanie wkrótce sypialnia królewska, ukryta przed opinią publiczną przez ponad sto lat. Konserwatorzy odtworzyli historyczną tapetę, odrestaurowali kominek z karraryjskiego marmuru i przywrócili pierwotny układ mebli na podstawie inwentarzy z 1795 roku. Każdy eksponat zabezpieczono przed drganiami komunikacyjnymi za pomocą antywibracyjnych podkładek z kauczuku silikonowego, które tłumią wibracje w paśmie 5-80 Hz.

Warto odwiedzić Salę Balową tuż po otwarciu (godziny poranne), gdy naturalne światło wpadające przez wysokie okna najlepiej eksponuje reliefy sztukaterii.

Pałac Myślewicki i Amfiteatr: polichromie, dach, dekoracje

Niedaleko Pałacu na Wyspie, przy Trakcie Królewskim, stoi Pałac Myślewicki. Jego remont zakończono w 2014 roku po trzech latach prac, które przywróciły budowli dawną świetność z czasów książąt Lubomirskich. Największym wyzwaniem okazały się polichromie w sali balowej, uszkodzone przez zacieki z nieszczelnego dachu i podciąganie kapilarne wilgoci z fundamentów.

Osuszanie fundamentów prowadzono metodą iniekcji krzemianowej. Otwory wiertnicze o średnicy 12 milimetrów nawiercono co 15 centymetrów, a następnie wprowadzono pod ciśnieniem żywicę krzemianową, która tworzy w murze barierę hydrofobową. Rozwiązanie odcina podciąganie wody gruntowej na wysokość do 1,8 metra, co potwierdziły pomiary wilgotnościomierzem po sześciu miesiącach od zakończenia iniekcji.

• Polichromie: odsłonięte z 12 warstw przemalowań, zabezpieczone warstwą żywicy Paraloid B-72 o grubości 5-10 mikrometrów.
• Dach: wymieniona konstrukcja więźby dachowej, pokrycie z dachówki karpiówki układanej w koronkę.
• Parter: odtworzona posadzka z piaskowca szydłowieckiego, ogrzewanie podłogowe akumulacyjne zasilane niskotemperaturową instalacją CO.

Amfiteatr, ukryty w naturalistycznym zagłębieniu wśród drzew, przeszedł równie gruntowną modernizację. Scenę wyposażono w nowoczesną mechanikę sceniczną, widownię pokryto akustycznymi panelami z drewna modrzewiowego, a garderoby zyskały zaplecze sanitarne dostosowane do potrzeb artystów. Dekoracje rzeźbiarskie, w tym maski dionizyjskie i putta, poddano laserowemu czyszczeniu wiązką Nd:YAG o długości fali 1064 nanometrów, co usunęło nawarstwienia sadzy bez naruszenia patyny oryginału.

Efekt akustyczny Amfiteatru okazał się rewelacją: czas pogłosu skrócono z 2,1 do 1,3 sekundy, co wyraźnie poprawiło czytelność mowy i muzyki. Inżynierowie wykorzystali symulacje akustyczne CATT-Acoustic, aby precyzyjnie rozmieścić 84 panele dyfuzyjne na ścianach bocznych widowni.

Alejki mineralne, rzeźby i Wirtualne Muzeum w Łazienkach

Poza murami pałaców zmieniło się też najbliższe otoczenie. Aleje spacerowe, niegdyś pokryte PRL-owskim asfaltem, zyskały nawierzchnię mineralną ze żwiru płukanego oraz trakt z kostki granitowej. Rozwiązanie nie tylko oddaje historyczny charakter założenia ogrodowego, ale przede wszystkim umożliwia naturalną infiltrację wody opadowej do gruntu. Współczynnik spływu powierzchniowego spadł z 0,85 do 0,15, co oznacza, że gleba pochłania ponad 85% deszczówki zamiast kierować ją do kanalizacji.

Bachantka i Satyr to dzieła rzeźbiarzy z kręgu André Le Bruna, sprowadzone z Francji dla Stanisława Augusta. Postacie symbolizują zmysłowość i lekkość dworskiego życia w Łazienkach. Z kolei para Wisły i Bugu, ustawiona w pobliżu bramy, miała podkreślać polityczny przekaz króla: Polska jako mocarstwo kontrolujące obie rzeki, mimo rozbiorów, które ograniczyły suwerenność.

Wirtualne Muzeum Łazienek Królewskich to odpowiedź na potrzeby widzów, którzy nie mogą odwiedzić Warszawy osobiście. Pięć wersji językowych (polska, angielska, niemiecka, francuska, rosyjska) obsługuje co miesiąc około 50 tysięcy unikalnych użytkowników. Cyfrowe repliki pozwalają zobaczyć sale w rozdzielczości 16K, z detalami niewidocznymi nawet na żywo z powodu oświetlenia ochronnego.

Cyfrowe wersje dzieł dostępne są również w modelu 3D do druku filamentowego dla placówek edukacyjnych.

Lista top 10: co zobaczyć po remoncie

1. Sala Balowa z groteskami Plerscha
2. Sypialnia królewska (otwarcie planowane)
3. Taras widokowy z widokiem na staw
4. Rzeźby Bachantki i Satyra
5. Polichromie w Pałacu Myślewickim
6. Akustyka Amfiteatru
7. Aleje mineralne w stylu historycznym
8. Wirtualne Muzeum online
9. Ogród XXIP wieku z podziemnymi salami (w budowie)
10. Biały Domek i Wodozbiór (w planach)

Praktyczny przewodnik po wizycie

Najlepsza pora na zwiedzanie to wczesny poranek w środku tygodnia, gdy tłumy są najmniejsze, a światło najkorzystniej oświetla wnętrza od strony wschodniej. Bilety najłatwiej kupić online, co pozwala uniknąć kolejek do kas w sezonie letnim. Osoby z ograniczeniami ruchowymi znajdą podjazdy i windy przy głównych wejściach, a Pałac Myślewicki oferuje pełną dostępność dla wózków inwalidzkich.

Zanim wyruszysz, sprawdź planowany remont sąsiednich obiektów. Biały Domek i Wodozbiór pozostają w fazie przygotowań, a Ogród XXI wieku z podziemnymi salami wystawowymi ma zostać oddany do użytku w kolejnych latach. Warto śledzić aktualności na stronie Muzeum, by zaplanować pobyt z wyprzedzeniem i zarezerwować bilety na konkretne godziny.

Wstęp do Sali Balowej w pierwszych tygodniach po otwarciu bywa czasowo wstrzymywany ze względu na prace wykończeniowe oraz ochronę świeżo odrestaurowanych polichromii. Sprawdź komunikaty przed wyjazdem.

Remont pałacu w Łazienkach Królewskich to nie tylko inwestycja w mury i dekoracje. To przede wszystkim powrót do myśli Stanisława Augusta, który marzył o rezydencji godnej oświeconego monarchy. Dziś, dzięki pracy kilkuset specjalistów, każdy może zobaczyć efekty tej wizji na własne oczy i przekonać się, jak wyglądał letni Pałac na Wyspie w swoich najlepszych latach. Zapraszamy do odwiedzin, zakupu biletów online i spaceru alejkami, które wreszcie znów pachną lipą i historią.